Pomimo, że dobrze znamy przyczyny, które są powodem przedwczesnej miażdżycy i klinicznej manifestacji tego stanu, jakim jest choroba wieńcowa i wiemy, jak jej przeciwdziałać, choroba ta w społeczeństwach wysoko rozwiniętych ciągle ma rozmiary epidemiczne. Nie inaczej jest w Polsce. Edukacja jest bardzo ważną częścią pracy lekarza, dobrze wyedukowany pacjent współpracuje bardziej świadomie i skutecznie. Nigdy nie za dużo mówienia o czynnikach ryzyka choroby wieńcowej, bowiem niektóre z nich podlegają pełnej modyfikacji.

Znamy bardzo wiele czynników ryzyka choroby wieńcowej. Najważniejsze z nich to: płeć, wiek, przedwczesna menopauza, nieprawidłowe stężenia cholesterolu, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, cukrzyca, otyłość, brak aktywności ruchowej, stres, wywiad rodzinny.

Wiek

Jest czynnikiem oczywistym i nie podlegającym modyfikacji, dotyczy obu płci, z tym, że u kobiet obserwuje się wzrost zachorowań od okresu menopauzy.

Płeć

Płeć męska wiąże się z większą częstością choroby niedokrwiennej serca. Kobiety są chronione do okresu menopauzy. Szansą dla kobiet na przedłużenie ochronnego wpływu płci jest tzw. hormonalna terapia zastępcza, czyli stosowanie syntetycznych hormonów zmniejszających ryzyko wieńcowe.

Cholesterol

Podwyższone stężenie cholesterolu jest jednym z najczęstszych i najbardziej istotnych czynników ryzyka choroby wieńcowej. Istotne jest również to, że jest to czynnik poddający się stosunkowo prostej modyfikacji dietetycznej i farmakologicznej.

Nadciśnienie tętnicze

Jest to bardzo ważny problem społeczny, bowiem wysokie wartości ciśnienia dotyczą w Polsce około 4 milionów ludzi. Blisko połowa z nich nie wie o istnieniu choroby, a z tych, którzy wiedzą, duża część nie stosuje leczenia. Jedynie niewielki odsetek chorych leczy się skutecznie. Prawidłowo ciśnienie nie powinno przekraczać wartości 140/90 mm Hg. Warto podkreślić, że bardzo ważnym elementem leczenia są metody niefarmakologiczne (aktywność ruchowa, dieta z ograniczeniem soli, redukcja otyłości). Bardzo ważną dla pacjenta informacją jest informacja o konieczności systematycznego przyjmowania leków, praktycznie zawsze do końca życia.

Palenie tytoniu

Czynnik ten wydaje się być najłatwiejszym do usunięcia z istotnych czynników zagrożenia. Jak jest w praktyce - każdy palący może się przekonać na „własnej skórze”. Może lepiej byłoby powiedzieć na „własnym sercu”. Należy podkreślić, że nie ma pojęcia bezpiecznej liczby wypalanych papierosów, palenie bierne szkodzi w podobny sposób, jak palenie aktywne.

Cukrzyca

Ta coraz powszechniej występująca choroba wymaga bardzo dokładnej kontroli i precyzyjnego, często skomplikowanego leczenia (zawsze, całe życie), bowiem w bardzo znaczącym stopniu przyspiesza proces miażdżycowy, a co za tym idzie, chorobę naczyń wieńcowych. W nowym spojrzeniu na cukrzycę podkreśla się konieczność pierwotnego jej zapobiegania (dotyczy to cukrzycy typu II), poprzez walkę z otyłością, hiperlipidemią, propagowanie aktywności ruchowej.

Obciążenia rodzinne

Od dawna wiadomo, że choroba wieńcowa występuje częściej u ludzi, często młodych, których rodzice chorowali na zawał serca. Wiąże się to z pewnością na genetycznie uwarunkowaną indywidualną podatnością na rozwinięcie miażdżycy.

Otyłość

Kolejny bardzo istotny czynnik ryzyka, który skupia jak w soczewce wiele zagrożeń, takich jak hiperlipidemia, mała aktywność ruchowa, zwiększona skłonność do zakrzepów, cukrzyca. Są różne wskaźniki oceniające otyłość. Jednym z najpowszechniej używanych jest wskaźnik BMI (waga w kg/wzrost w m²). Wartości należne to 20-25. Jako nadwagę oceniamy wskaźniki 25-30, zaś powyżej 30 rozpoznajemy otyłość. Zasadniczym sposobem leczenia tego stanu są ograniczenia dietetyczne.

Mała aktywność ruchowa

Z przykrością należy stwierdzić, że jest to najrzadziej rozpoznawany czynnik ryzyka. A warto podkreślić, że wśród ludzi aktywnych ruchowo wszystkie czynniki ryzyka są spotykane rzadziej. Warto wobec tego w bardzo szerokim zakresie propagować tę aktywność. Wielu rozsądnych pracodawców dawno już to zrozumiało, organizując dla swych pracowników przerwy na ćwiczenia fizyczne.

Stres

Ostatni, ale nie najmniej istotny z omawianych tu czynników zagrożenia. Powszechnie towarzyszy człowiekowi w jego codziennej aktywności. Trudno mu zapobiegać, należy nauczyć się z nim wygrywać.

Ten dość pobieżny przegląd daje obraz ogromu zjawiska jakim jest rozpoznawanie i walka z czynnikami zagrożenia chorobą wieńcową. Lekarze nie poradzą sobie sami. Pacjenci muszą im pomóc. Pomagają przecież przede wszystkim sobie.