W ostatnich latach o depresji mówi się i pisze coraz częściej, zarówno w pismach naukowych, jak i w prasie tygodniowej, czy codziennej. Nie dziwi więc, że termin „depresja” służy nie tylko specjalistom dla opisania ściśle określonych zaburzeń psychicznych, ale zadomowił się także w języku codziennym, przede wszystkim jako nazwanie różnych „stanów ducha”, dla których wspólnym mianownikiem jest przygnębienie i apatia. Rozróżnienie depresji jako „bytu naukowego” i „bytu popularnego” wcale nie znaczy, że wzajemnie się one wykluczają, choć rzeczywiście nie zawsze znaczą to samo.

Depresja rozumiana jako zaburzenie psychiczne charakteryzuje się różnymi objawami, które zwykle występują wspólnie przez okres co najmniej 2 tygodni.

Do typowych objawów choroby zalicza się depresyjny nastrój utrzymujący się przez większość dnia i prawie każdego dnia- najczęściej jest to smutek i przygnębienie, czyli depresja jako objaw, choć zdarza się, że dominuje nie odczuwane wcześniej rozdrażnienie albo nadmierna obojętność. Do rozpoznania przez lekarza depresji dochodzi wówczas, gdy zaburzeniom nastroju towarzyszy utrata zainteresowań lub zadowolenia z robienia tego, co zawsze sprawiało przyjemność.

Innym charakterystycznym objawem jest odczuwany przez pacjenta spadek energii, co prowadzi do szybkiego męczenia się w sytuacjach, które zwykle nie sprawiały trudności. Często dochodzi również do pogorszenia się sprawności intelektualnej- zaburzeń koncentracji uwagi, zaburzeń pamięci i chociaż zaburzenia te są odwracalne, jednak prowadzą do poczucia, że człowiek nie radzi sobie z obowiązkami, że jest niewydolny w pracy, itp.

Konsekwencją zaburzonego nastroju jest depresyjne myślenie- pogorszenie samooceny, pesymistyczna ocena przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Takie „depresyjne myślenie” prowadzi niekiedy do nieracjonalnego poczucia winy, rozważań o bezsensie życia, a nawet do nawracających myśli o samobójstwie.

Depresji towarzyszą często zaburzenia rytmów biologicznych: snu, apetytu, popędu płciowego, a także objawy somatyczne, takie jak bóle głowy, zaparcia, uczucie suchości w jamie ustnej i inne. Objawem depresji może być również lęk odczuwany jako poczucie napięcia, zagrożenia, stała obawa, że wydarzy się coś złego. Niekiedy dochodzi do narastania niepokoju i wtedy pobudzenie ruchowe może zdominować inne objawy.

Istnieją szczególne postacie depresji, do których należy między innymi depresja maskowana. Nie obserwuje się wtedy wyraźnego obniżenia nastroju czyli przeżywania smutku i przygnębienia, ale zaznaczone są inne objawy depresji. Jeden zwykle dominuje ( na przykład zaburzenia snu albo zespoły bólowe) i stanowi tzw. maskę depresji.

Niezależnie od formy depresji i jej domniemanej przyczyny właściwym postępowaniem jest zgłoszenie się do specjalisty w celu diagnostyki i terapii. Najczęściej psychiatra zaproponuje odpowiednie leczenie farmakologiczne lekami przeciwdepresyjnymi. Istnieje coraz więcej dowodów na to, że najlepsze wyniki w dłuższej perspektywie osiąga się stosując leczenie skojarzone- farmakoterapię i psychoterapię. Ta ostatnia może stanowić jedyną formę leczenia w łagodnych stanach depresyjnych, zwłaszcza w sytuacjach ograniczających możliwości stosowanie leków.

Często do specjalistów zgłaszają się osoby skarżące na depresję rozumianą raczej jako objaw: przygnębienie, apatię, zmęczenie, co nie daje jeszcze podstaw do rozpoznania depresji jako opisanego powyżej zaburzenia. Takie stany są dość powszechne. Stanowią często konsekwencje przykrego wydarzenia, nadmiaru obowiązków, konfliktów interpersonalnych i są sygnałem, że organizm potrzebuje odpowiedniej ilości snu, wypoczynku; niekiedy nawet warto zastanowić się nad zmianą swoich planów i dostosowaniem ich do własnych możliwości.

Warto podkreślić, że przygnębienie, zmniejszenie energii, utrata radości życia mogą, wraz z innymi, nie opisanymi tutaj objawami, pojawiać się w różnych zaburzeniach psychicznych. Częste, powtarzające się przeżywanie smutku, niepokoju, poczucia bezradności może stanowić cechę osobowości. W tych wypadkach, w zależności od rozpoznania, psychiatra może zlecić odpowiednie leki lub psychoterapię.

dr Anita Szafrańska,

lek.med., psychiatra, Centrum Psychoterapii BEN