Stosowanie różnego rodzaju leków w okresie ciąży powinno być uwarunkowane zarówno stanem zdrowia kobiety ciężarnej jak i jej nienarodzonego dziecka. Wpływ większości leków na rozwój ciąży i płodu pozostaje nieznany, tylko niektóre leki oceniono w pełni pod względem możliwego niekorzystnego wpływu na płód.

Powstawanie wad płodu w związku z przyjmowaniem niektórych leków określamy jako tzw. efekt teratogenny. Dotychczasowa wiedza w tej dziedzinie w większości przypadków oparta jest na opisach pojedynczych przypadków powstawania wad płodu.

Ramy poniższego artykułu nie pozwalają na pełne omówienie problemu bezpieczeństwa stosowania leków w ciąży, ograniczę się więc tylko do omówienia najbardziej istotnych aspektów tego problemu.

Należy zaznaczyć, że szczególnie ostrożnie trzeba stosować leki w pierwszym okresie trwania ciąży, tj. od okresu zapłodnienia, poprzez implantację jaja płodowego aż do zakończenia rozwoju zawiązków narządów płodu, czyli do końca embrio i organogenezy.

Początek tego okresu przypada na pierwsze dni po zatrzymaniu miesiączki, dlatego też używanie różnego rodzaju leków często należy uznać za przypadkowe - wynika z nieświadomości faktu „bycia w ciąży” przez kobietę. Z tego też względu istotne jest rozważne stosowanie leków przez kobiety w wieku rozrodczym w przypadkach, tzw. „spóźniania się miesiączki”, ponieważ wtedy właśnie niekorzystne działanie wielu leków na płód ujawnia się szczególnie wydatnie.

W późniejszym okresie 12-16 tygodniu ciąży wpływ teratogenny niektórych leków na płód polega raczej na nieznacznym uszkodzeniu jego organów, bez powstawania ciężkich wad płodu.

W okresie przedporodowym lub okołoporodowym także istnieje możliwość szkodliwego działania leków na płód. 

W literaturze medycznej jako przykład takiego działania podaje się powstawanie wad serca płodu przy stosowaniu leków przeciwzapalnych z grupy inhibitorów prostaglandyn w okresie przedporodowym. Pewne jest, że możliwość szkodliwego działania leku na płód zależy od czasu ekspozycji i dawki.

Do leków bezwzględnie przeciwwskazanych w ciąży ze względu na powstawanie wad płodu należą:

Znany jest także niekorzystny wpływ na płód niektórych antybiotyków, np. tetracyklin powodujących wady kończyn i uzębienia płodu, przeciwwskazane jest także stosowanie chloramfenikolu i sulfonamidów.

Konkludując, należy stwierdzić, że stosowanie każdego leku w okresie ciąży powinno być poprzedzone rozważeniem możliwości jego niekorzystnego wpływu na płód i przebieg ciąży. Każdorazowo przed zażyciem jakiegokolwiek leku kobieta w ciąży powinna skonsultować jego stosowanie z lekarzem położnikiem prowadzącym ciążę. Wszystkie leki powinny być stosowane w ciąży ze wskazań terapeutycznych, w najniższej skutecznej dawce i tylko w najkrótszym czasie gwarantującym skuteczność działania.

W pierwszym trymestrze ciąży złotym standardem powinno być ograniczenie stosowania leków tylko do terapeutycznie niezbędnego minimum. Rygorystyczne przestrzeganie powyższych zasad pozwoli ograniczyć możliwy niekorzystny wpływ leków stosowanych w ciąży.